Περιβαλλοντικά προβλήματα

Μεγάλη κατανάλωση νερού που δημιουργεί μεγάλο όγκο υγρών αποβλήτων

Η ΕΕ παράγει το 36% των επιτραπέζιων ελιών παγκοσμίως, με τον τομέα αυτό να συμβάλλει σημαντικά στις οικονομίες της Ισπανίας και της Ελλάδας, καθώς επίσης της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και της Γαλλίας. Η μέση ετήσια παραγωγή στην ΕΕ είναι περίπου 841.500 τόνοι τελικού μεταποιημένου προϊόντος επί της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής που ανέρχεται σε 1.684.700 τόνους (στοιχεία από το Διεθνές Ελαιοκομικό Συμβούλιο για το έτος 2015).

Η συνολική παραγωγή επιτραπέζιων ελιών στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 132% τα τελευταία είκοσι χρόνια, κυρίως λόγω της αύξησης στην παραγωγικότητα της γεωργικής γης. Οι ελαιώνες βρίσκονται συγκεντρωμένοι στις νότιες περιοχές της ΕΕ και ιδιαίτερα στην Ισπανία (50%), την Ιταλία (26%) και την Ελλάδα (22%).

Η αυξητική τάση που σημειώνεται στην παραγωγή των επιτραπέζιων ελιών συνεπάγεται υψηλό περιβαλλοντικό κόστος, λόγω της υψηλής κατανάλωσης νερού που δημιουργεί μεγάλο όγκο υγρών αποβλήτων, που κυμαίνεται μεταξύ 0,5 και 6 λίτρων ανά κιλό επεξεργασμένων ελιών. Κατά συνέπεια, κάθε χρόνο δημιουργούνται κατά μέσο όρο έως 11,7 εκατομμύρια τόνοι υγρών αποβλήτων σε παγκόσμια κλίμακα και πάνω από 2,2 εκατομμύρια τόνοι στην ΕΕ, ως αποτέλεσμα της επεξεργασίας των επιτραπέζιων ελιών. Επιπλέον, ο τομέας αυτός βρίσκεται συγκεντρωμένος στη λεκάνη της Μεσογείου, όπου το φαινόμενο της λειψυδρίας αναμένεται να είναι εντονότερο λόγω της κλιματικής αλλαγής.


Υπάρχουσα κατάσταση

Η διαδικασία παραγωγής επιτραπέζιων ελιών δημιουργεί διαφορετικά υγρά απόβλητα σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας:

- Η διαδικασία απολίπωσης συμβάλλει στην παραγωγή διαλύματος καυστικού νατρίου και νερού έκπλυσης.

- Η διαδικασία της ζύμωσης παράγει άλμες (κατά τη ζύμωση και τη συσκευασία).

Η επεξεργασία των υγρών αποβλήτων από αυτή τη βιομηχανία είναι εξαιρετικά πολύπλοκη λόγω της σύνθεσης και της εποχικότητας των παραγόμενων αποβλήτων, του διαλύματος καυστικού νατρίου και του νερού έκπλυσης από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο και της άλμης από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο.

Οι υπάρχουσες τεχνολογίες διαχείρισης των υγρών αποβλήτων που βασίζονται κυρίως σε βιολογική επεξεργασία, δεν είναι αποτελεσματικές λόγω της υψηλής αγωγιμότητας, του ελεύθερου ΝαΟΗ, του υψηλού COD (Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο), καθώς επίσης και της παρουσίας πολυφαινολών που αναστέλλουν τη βιολογική δραστηριότητα.

Επί του παρόντος, όλα τα υγρά απόβλητα από τη βιομηχανία της επιτραπέζιας ελιάς συσσωρεύονται σε ανοικτές λίμνες εξάτμισης. Περιοδικά, η κατάσταση αυτών των λιμνών θα πρέπει να επιθεωρείται και, εάν είναι απαραίτητο, να καθαρίζονται. Η λυματολάσπη που δημιουργείται, μετά από συμπύκνωση απορρίπτεται σε χώρους υγειονομικής ταφής. Ωστόσο, οι πλημμελείς πρακτικές στην κατασκευή και συντήρηση των λιμνών εξάτμισης, συνεπάγονται υψηλό κίνδυνο ρύπανσης του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και των βαθύτερων εδαφικών στρωμάτων λόγω πιθανής διαρροής των υγρών αποβλήτων.

Εκτός από τις προαναφερθείσες λίμνες εξάτμισης, η συνηθέστερη επιλογή στη διαχείριση των υγρών αποβλήτων που προέρχονται από την άλμη είναι η απόρριψη στη θάλασσα, στην επιφάνεια του εδάφους ή σε φρεάτια, γεγονός που συμβάλλει στην αύξηση της αλατοπεριεκτικότητας των υδάτινων όγκων και επομένως έχει αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αυτές οι επιβλαβείς πρακτικές δημιουργούν δύσοσμα αέρια, εξαιτίας της δράσης σηψιγόνων ή μεθανιογόνων βακτηρίων κάτω από μη ελεγχόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες. Η συσσώρευση υγρών αποβλήτων από την επεξεργασία των επιτραπέζιων ελιών συνεπάγεται σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις και κινδύνους όπως:

- Υψηλή κατοχή της γης από τις λίμνες εξάτμισης, οι οποίες μερικές φορές είναι εγκατεστημένες σε δάση ή περιοχές φυσικού περιβάλλοντος. Εκτιμάται ότι περίπου 158,51 εκτάρια (έκταση που ισοδυναμεί με 230 γήπεδα ποδοσφαίρου) απαιτούνται ετησίως για τη συσσώρευση των υγρών αποβλήτων από την επεξεργασία των επιτραπέζιων ελιών στην ΕΕ.

- Πολύ χαμηλή αποδοτικότητα πόρων και απώλεια πολύτιμων στοιχείων όπως το νερό, το αλάτι και οι οργανικές ενώσεις που υπάρχουν στην άλμη.

- Οι εκπομπές CO2 που οφείλονται στη χρήση συσκευών εξάτμισης για τη μείωση του όγκου των υγρών αποβλήτων στις λίμνες εξάτμισης, ιδιαίτερα κατά την περίοδο αιχμής στην παραγωγή της άλμης.

- Συσσώρευση μη ελεγχόμενης ποσότητας λυματολάσπης στον πυθμένα της λίμνης εξάτμισης που μειώνει τη χωρητικότητά της κάθε χρόνο. Η διαχείρισή της θα πρέπει να γίνεται με μεταφορά σε χώρους υγειονομικής ταφής.

- Αυξημένος κίνδυνος διαρροής των υγρών αποβλήτων στις λίμνες εξάτμισης εξαιτίας υπερχείλισης ή έντονης βροχόπτωσης λόγω της κλιματικής αλλαγής.


Γιατί είναι το έργο LIFE SOLIEVA απαραίτητο;

Η ανάπτυξη και υιοθέτηση τεχνολογιών για την ανάκτηση πολύτιμων πόρων από τα απόβλητα, αποτελεί μία από τις κύριες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, είναι απαραίτητο να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν διαδικασίες ανάκτησης ύδατος και πολύτιμων ενώσεων (ανόργανα άλατα, πολυφαινόλες, κ.ά.) από τις άλμες ζύμωσης, όχι μόνο για να μειωθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά για να αυξηθεί επίσης η οικονομική βιωσιμότητα του κλάδου της επιτραπέζιας ελιάς, τη στιγμή όπου η χρήση των φυσικών πόρων μειώνεται μέσω της ανάπτυξης συστημάτων κυκλικής οικονομίας.

Ο τομέας της επιτραπέζιας ελιάς, ως ένας από τους κυριότερους παραγωγούς άλμης στον αγροδιατροφικό τομέα στην Ευρώπη, αντιμετωπίζει περιβαλλοντικές προκλήσεις όπως: υψηλή κατανάλωση νερού, πολύπλοκη σύνθεση των παραγόμενων υγρών αποβλήτων και δύσκολα βιοδιασπώμενο οργανικό περιεχόμενο. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας η προώθηση μιας καινοτόμου και επικερδούς λύσης, που θα μετατρέψει τον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς σε σημαντική πηγή φυσικών πόρων με φιλική προς το περιβάλλον αξία.

Ελληνικα